تشریفات گمرکی

تشریفات گمرکی به مجموعه فرآیندها، قوانین، و رویه‌هایی اطلاق می‌شود که برای ترخیص کالاها از گمرک، چه در زمان ورود (واردات) و چه در زمان خروج (صادرات)، باید طی شوند. این تشریفات شامل مراحل قانونی، مستندسازی، بازرسی، پرداخت عوارض و مالیات‌های گمرکی، و رعایت مقررات مربوط به تجارت بین‌المللی است. هدف از تشریفات گمرکی، تنظیم جریان ورود و خروج کالا، جلوگیری از قاچاق، حفاظت از اقتصاد داخلی، و اطمینان از رعایت استانداردهای ایمنی و بهداشتی است.

در ادامه، توضیح جامعی درباره تشریفات گمرکی، مراحل آن، اسناد مورد نیاز، و نکات کلیدی ارائه می‌شود:

۱. تعریف تشریفات گمرکی

تشریفات گمرکی شامل تمام اقداماتی است که برای انتقال قانونی کالاها از مرزهای یک کشور به داخل یا خارج آن انجام می‌شود. این فرآیند تحت نظارت سازمان گمرک هر کشور (در ایران، گمرک جمهوری اسلامی ایران) و بر اساس قوانین ملی و بین‌المللی انجام می‌شود. تشریفات گمرکی شامل موارد زیر است:

• اظهار کالا: ارائه اطلاعات دقیق درباره کالا به گمرک.
• بازرسی و ارزیابی: بررسی کالا برای تأیید مطابقت با اسناد و قوانین.
• پرداخت حقوق و عوارض گمرکی: پرداخت مالیات‌ها و عوارض تعیین‌شده.
• ترخیص کالا: اجازه خروج یا ورود کالا پس از انجام تمام مراحل.

۲. انواع تشریفات گمرکی

تشریفات گمرکی بسته به نوع تجارت و هدف از ورود یا خروج کالا به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شود:

1. واردات قطعی: کالاهایی که برای مصرف داخلی وارد کشور می‌شوند و پس از پرداخت حقوق گمرکی و مالیات ترخیص می‌گردند.
2. صادرات قطعی: کالاهایی که برای فروش یا مصرف به خارج از کشور ارسال می‌شوند.
3. ترانزیت: انتقال کالا از یک گمرک به گمرک دیگر (داخلی یا خارجی) بدون پرداخت عوارض گمرکی.
4. ورود موقت: ورود کالا به کشور برای مدت محدود (مثلاً برای نمایشگاه یا تعمیر) با شرط خروج مجدد.
5. صادرات موقت: خروج موقت کالا برای اهدافی مانند تعمیر یا نمایش و بازگشت به کشور.
6. مرجوعی: بازگرداندن کالاهای وارداتی یا صادراتی به دلایل مختلف (مثل عدم تطابق با استانداردها).

۳. مراحل تشریفات گمرکی

تشریفات گمرکی معمولاً شامل مراحل زیر است:

الف. ثبت اظهارنامه گمرکی

• اظهار کالا: واردکننده یا صادرکننده (یا نماینده قانونی مانند حق‌العمل‌کار گمرکی) اطلاعات کالا را در قالب اظهارنامه گمرکی ثبت می‌کند. این اظهارنامه شامل اطلاعاتی مانند نوع کالا، مقدار، ارزش، مبدأ، مقصد، و مشخصات فنی است.
• سیستم الکترونیکی: در ایران، اظهارنامه‌ها از طریق سامانه جامع گمرکی (EPL) ثبت می‌شوند.

ب. ارائه اسناد مورد نیاز

اسناد مورد نیاز برای تشریفات گمرکی بسته به نوع کالا و رویه گمرکی متفاوت است، اما به طور کلی شامل موارد زیر می‌شود:

• فاکتور تجاری (Invoice): سندی که جزئیات کالا، قیمت، و شرایط فروش را نشان می‌دهد.
• بارنامه (Bill of Lading): سندی که حمل‌ونقل کالا را تأیید می‌کند.
• گواهی مبدأ (Certificate of Origin): نشان‌دهنده کشور تولیدکننده کالا.
• لیست بسته‌بندی (Packing List): جزئیات بسته‌بندی و تعداد بسته‌ها.
• مجوزهای خاص: برای برخی کالاها (مانند مواد غذایی، دارویی، یا شیمیایی) نیاز به مجوز از سازمان‌های مربوطه (مثل وزارت بهداشت یا سازمان استاندارد) است.
• بیمه‌نامه: برای پوشش خسارات احتمالی در حمل‌ونقل.
• قرارداد تجاری: در صورت نیاز به اثبات توافق بین خریدار و فروشنده.

ج. بازرسی و ارزیابی کالا

• گمرک کالا را از نظر تطابق با اسناد، ارزش‌گذاری، و رعایت مقررات بررسی می‌کند.
• بازرسی ممکن است شامل بررسی فیزیکی، نمونه‌برداری، یا آزمایش‌های تخصصی باشد.
• ارزش‌گذاری کالا بر اساس سیستم ارزش‌گذاری گمرکی (مثلاً ارزش CIF برای واردات) انجام می‌شود.

د. پرداخت حقوق و عوارض گمرکی

• حقوق گمرکی: درصدی از ارزش کالا که به عنوان مالیات گمرکی پرداخت می‌شود.
• مالیات بر ارزش افزوده: در ایران، برای کالاهای وارداتی معمولاً ۹٪ مالیات بر ارزش افزوده محاسبه می‌شود.
• سایر هزینه‌ها: مانند هزینه انبارداری، دموراژ، یا جریمه‌های احتمالی.

ه. ترخیص کالا

• پس از تکمیل مراحل و تأیید گمرک، مجوز ترخیص صادر می‌شود.
• کالا از انبار گمرکی خارج شده و به مقصد نهایی (برای واردات) یا به خارج از کشور (برای صادرات) منتقل می‌شود.

۴. سامانه‌های گمرکی در ایران

در ایران، تشریفات گمرکی از طریق سامانه جامع امور گمرکی (EPL) به صورت الکترونیکی انجام می‌شود. این سامانه امکان ثبت اظهارنامه، پرداخت الکترونیکی، و پیگیری مراحل را فراهم کرده و فرآیندها را تسریع می‌کند. همچنین، پنجره واحد تجارت فرامرزی به هماهنگی بین سازمان‌های مختلف (مانند گمرک، وزارت صمت، و سازمان استاندارد) کمک می‌کند.

۵. چالش‌ها و نکات مهم

• پیچیدگی قوانین: قوانین گمرکی ممکن است به دلیل تغییرات مکرر یا تفاوت در تعرفه‌ها پیچیده باشند.
• هزینه‌ها: عوارض گمرکی، مالیات‌ها، و هزینه‌های جانبی می‌توانند هزینه تجارت را افزایش دهند.
• زمان‌بر بودن: تأخیر در اخذ مجوزها یا بازرسی‌ها می‌تواند فرآیند ترخیص را طولانی کند.
• قاچاق و تخلفات: گمرکات برای جلوگیری از قاچاق و اظهار نادرست، نظارت سختی اعمال می‌کنند.
• اهمیت حق‌العمل‌کار گمرکی: استفاده از کارشناسان گمرکی (حق‌العمل‌کار) می‌تواند فرآیند را ساده‌تر و سریع‌تر کند.

۶. قوانین و مقررات بین‌المللی

تشریفات گمرکی در سطح بین‌المللی تحت تأثیر توافق‌نامه‌های سازمان تجارت جهانی (WTO)، کنوانسیون کیوتو، و توافق‌نامه‌های منطقه‌ای است. این قوانین به ساده‌سازی رویه‌های گمرکی و کاهش موانع تجاری کمک می‌کنند.

۷. توصیه‌هایی برای بازرگانان

• آشنایی با قوانین: مطالعه کتاب تعرفه گمرکی و مقررات صادرات و واردات ایران.
• استفاده از مشاوران گمرکی: بهره‌گیری از تجربه حق‌العمل‌کاران برای کاهش خطاها.
• دقت در اسناد: ارائه اسناد کامل و دقیق برای جلوگیری از جریمه یا توقیف کالا.
• پیگیری الکترونیکی: استفاده از سامانه EPL برای تسریع فرآیندها.

۸. نقش گمرک در اقتصاد

• تنظیم تجارت: گمرک با اعمال تعرفه‌ها و محدودیت‌ها، تجارت خارجی را تنظیم می‌کند.
• درآمدزایی: حقوق گمرکی و مالیات‌ها منبع مهمی برای درآمد دولت هستند.
• حفاظت از صنایع داخلی: با اعمال تعرفه‌های بالاتر برای کالاهای خارجی، از تولید داخلی حمایت می‌شود.
• جلوگیری از قاچاق: گمرک نقش کلیدی در مبارزه با قاچاق و ورود کالاهای غیرقانونی دارد.

۱. تغییرات کلیدی در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)

گمرک ایران در نیمه اول ۱۴۰۴، چندین بخشنامه و تصویب‌نامه را ابلاغ کرده که بر تشریفات تأثیر گذاشته است. این تغییرات بخشی از بسته جامع پیشگیری از جرایم گمرکی (تصویب‌شده توسط شورای عالی پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه در مرداد ۱۴۰۴) است و شامل موارد زیر می‌شود:

• توسعه سامانه‌های دیجیتال: اجرای کامل گمرک الکترونیک و بهره‌گیری حداکثری از سامانه جامع تجارت برای رفع موانع و نارسایی‌ها. این امر زمان ترخیص را تا ۳۰-۵۰٪ کاهش داده و دوراظهاری (اظهار از راه دور) را برای ترانزیت و صادرات تسهیل کرده است.
• تعدیل جرایم گمرکی: بر اساس تصویب‌نامه هیئت وزیران (ابلاغ‌شده در مرداد ۱۴۰۴)، نرخ جرایم به‌روزرسانی شده تا با تورم همخوانی داشته باشد. مثال:
  • جریمه ورود/خروج وسایل نقلیه خالی از مسیر غیرمجاز: ۵۲۰,۱۰۰ تا ۵,۲۰۰,۰۰۰ تومان.
  • حد نصاب کسر/اضافه‌پرداخت گمرکی: ۱,۷۳۳,۶۰۰ تومان. این تعدیل برای تشویق رعایت قوانین و کاهش فشار بر تجار اعمال شده است.
• تسهیلات برای کالاهای خاص:
  • الحاق کد تعرفه ۱۷۰۱۱۴۰۰ (نیشکرهای دیگر) به فهرست کالاهای اساسی با حقوق گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده کاهش‌یافته (ابلاغ در فروردین ۱۴۰۴).
  • بخشنامه جدید برای تجهیزات صدا و سیما (سپتامبر ۲۰۲۵): تسهیل ورود موقت تجهیزات فنی با تضمین کمتر و ترخیص سریع‌تر.
• آغاز مجدد تشریفات در بنادر کلیدی: از اردیبهشت ۱۴۰۴، تشریفات کامل صادرات، واردات و ترانزیت در گمرک شهید رجایی (بندرعباس) از سر گرفته شده، که این امر رسوب کالا را کاهش داده است.
• تمرکز بر پیشگیری از قاچاق: اصلاح قوانین برای دقت بیشتر در صادرات کالاهای مشمول بند ۱ ماده ۸ آیین‌نامه اجرایی قانون مبارزه با قاچاق (ابلاغ در بهار ۱۴۰۴).

۲. مراحل تشریفات گمرکی با جزئیات عملی (به‌روزرسانی‌شده)

مراحل کلی همانند قبل است، اما با تأکید بر فرآیندهای الکترونیکی و زمان‌بندی‌های جدید:

زمان کل ترخیص: متوسط ۵-۱۰ روز (کاهش از ۱۵ روز در سال قبل به دلیل دیجیتال‌سازی).

۳. اسناد مورد نیاز با به‌روزرسانی

• اسناد پایه: همانند قبل، اما با الزام دیجیتال (PDF امضادار).
• جدید: برای ترانزیت، بارنامه الکترونیکی کافی است (بدون اسناد کاغذی در گمرکات منتخب).
• برای مسافران: در مرزهایی مانند مهران، ترخیص کالای همراه ۱.۵۹۲ میلیون مسافر در ۱۴۰۴ بدون وقفه انجام شده (با معافیت تا ۸۰ یورو).

۴. انواع رویه‌ها با جزئیات بیشتر

• واردات قطعی: تمرکز بر کالاهای اساسی؛ حقوق ورودی کاهش‌یافته برای ۲۰ گروه کالا (مانند محصولات کشاورزی).
• صادرات قطعی: تشریفات ساده‌شده با معافیت کامل عوارض برای ۱۰۰ قلم کالا (مانند پتروشیمی). مراحل: ثبت در EPL، اخذ مجوز وزارت صمت، بازرسی سبز (بدون فیزیکی).
• ترانزیت: دوراظهاری در گمرکات مرزی؛ تضمین الکترونیکی (بدون نقدی).
• ورود/خروج موقت: مهلت ۶ ماهه (قابل تمدید)؛ تضمین ۵۰٪ کاهش برای تجهیزات نمایشگاهی.
• کران‌بری (کابوتاژ): حمل داخلی از گمرک مرزی به مرزی دیگر بدون عوارض؛ دستورالعمل جدید برای رودخانه‌های مرزی.

۵. چالش‌ها و تسهیلات جدید

• چالش‌ها: رسوب کالا در بنادر (به دلیل تحریم‌ها)؛ پیچیدگی مجوزهای سازمانی.
• تسهیلات:
  • استفاده از حق‌العمل‌کاران گمرکی (ترخیص‌کاران) برای ۸۰٪ تجار؛ نشست‌های منظم گمرک با آن‌ها برای حل مسائل.
  • گمرک‌های ویژه: ۲۳۱ مکان گمرکی فعال، با تمرکز بر مناطق آزاد برای جذب سرمایه.
  • مبارزه با قاچاق: ابزارهای الکترونیکی برای ردیابی؛ جریمه‌های تعدیل‌شده برای تخلفات جزئی.

۶. توصیه‌های عملی برای ۱۴۰۴

• پیگیری بخشنامه‌ها: از سایت irica.ir و EPL برای اطلاع‌رسانی‌های روزانه استفاده کنید.
• مشاوره: همکاری با شرکت‌هایی مانند نیکان ترخیص برای مدیریت تغییرات.
• آموزش: دوره‌های آنلاین گمرک برای تعرفه‌ها (کتاب تعرفه ۱۴۰۴ به‌روز شده).
• هزینه‌ها: متوسط حقوق گمرکی ۱۵-۲۵٪ ارزش؛ VAT ۹٪؛ هزینه انبارداری روزانه ۰.۵٪ ارزش.

رویه‌های گمرکی به مجموعه قوانین و فرآیندهای خاصی اشاره دارد که برای هر نوع ورود، خروج، یا انتقال کالا در مرزهای گمرکی اعمال می‌شود. این رویه‌ها بر اساس قانون امور گمرکی (مصوب ۱۳۹۰ با اصلاحات بعدی) و آیین‌نامه اجرایی آن تعریف شده‌اند و هدفشان تنظیم تجارت، جلوگیری از سوءاستفاده، و تسهیل جریان کالا است. در ایران، رویه‌ها از طریق سامانه جامع گمرکی (EPL) و پنجره واحد تجارت فرامرزی مدیریت می‌شوند. در سال ۱۴۰۴، تغییرات کلیدی مانند دیجیتالی‌سازی کامل، کاهش تضامین، و تعدیل جرایم (بر اساس بخشنامه هیئت وزیران در مرداد ۱۴۰۴) بر این رویه‌ها تأثیر گذاشته و زمان ترخیص را به طور متوسط ۲۰-۳۰٪ کاهش داده است.

در ادامه، رویه‌های اصلی را با جزئیات مراحل، اسناد، هزینه‌ها، و نکات به‌روز توضیح می‌دهم. برای مقایسه، از جدول خلاصه استفاده کرده‌ام.

جدول خلاصه رویه‌های گمرکی

۱. رویه واردات قطعی

این رویه برای کالاهایی است که به طور دائمی وارد کشور می‌شوند و برای مصرف یا فروش داخلی ترخیص می‌گردند. مناسب برای کالاهای تجاری مانند ماشین‌آلات، مواد اولیه، و کالاهای مصرفی.

• مراحل:
  1. ثبت اظهارنامه در EPL با کد تعرفه HS (از کتاب تعرفه ۱۴۰۴).
  2. اخذ مجوزهای سازمانی (وزارت صمت، استاندارد، بهداشت) از پنجره واحد.
  3. بازرسی (سبز/زرد/قرمز بر اساس ریسک) و ارزش‌گذاری بر اساس CIF.
  4. پرداخت حقوق ورودی، VAT، و عوارض (مانند ۱٪ هلال احمر).
  5. صدور پروانه و ترخیص.
• اسناد مورد نیاز: فاکتور تجاری، بارنامه، گواهی مبدأ، لیست بسته‌بندی، بیمه‌نامه، مجوزهای خاص (مثلاً برای مواد شیمیایی).
• هزینه‌ها: حقوق گمرکی بر اساس تعرفه (مثلاً ۵٪ برای ماشین‌آلات) + VAT ۹٪. در ۱۴۰۴، برای کالاهای اساسی مانند نیشکر، حقوق به ۱٪ کاهش یافته.
• نکات به‌روز: تسهیلات برای واردکنندگان کوچک (پرداخت قسطی تا ۳ قسط) و معافیت از بازرسی فیزیکی برای ۴۰٪ محموله‌ها با استفاده از AI. چالش: تحریم‌ها ممکن است پرداخت ارزی را پیچیده کند.

۲. رویه صادرات قطعی

برای کالاهایی که به طور دائمی از کشور خارج می‌شوند، مانند محصولات کشاورزی، پتروشیمی، و صنایع دستی.

• مراحل:
  1. ثبت در EPL و اخذ مجوز صادرات از وزارت صمت.
  2. ارزیابی و بازرسی (معمولاً سبز برای صادرکنندگان معتبر).
  3. تأیید مبدأ و کیفیت (گواهی بهداشت/استاندارد).
  4. صدور پروانه بدون پرداخت عوارض (معافیت کامل برای اکثر کالاها).
  5. خروج کالا و ثبت در سامانه.
• اسناد مورد نیاز: قرارداد صادراتی، فاکتور، بارنامه، گواهی مبدأ، مجوز صادرات.
• هزینه‌ها: معمولاً صفر (معافیت عوارض)، اما هزینه‌های بازرسی جزئی (حدود ۰.۵٪ ارزش).
• نکات به‌روز: در ۱۴۰۴، دوراظهاری کامل برای صادرات ترانزیتی مجاز شده و معافیت عوارض برای ۱۰۰ قلم کالا (مانند میوه خشک) تمدید شده. هدف: افزایش صادرات غیرنفتی به ۵۰ میلیارد دلار.

۳. رویه ترانزیت (داخلی/خارجی)

انتقال کالا از یک گمرک به گمرک دیگر بدون پرداخت عوارض، برای عبور از کشور (خارجی) یا انتقال داخلی.

• مراحل:
  1. ثبت در EPL با مسیر مشخص (ترانزیت خارجی: از مرز ورودی به خروجی).
  2. ارائه تضمین (الکترونیکی یا نقدی).
  3. ردیابی با GPS و تأیید ورود به مقصد.
  4. آزادسازی تضمین پس از تأیید.
• اسناد مورد نیاز: بارنامه ترانزیت، فاکتور، گواهی مبدأ، تضمین‌نامه.
• هزینه‌ها: بدون عوارض، اما هزینه تضمین (۱۰-۲۰٪ ارزش) و انبارداری.
• نکات به‌روز: تضمین الکترونیکی (بدون نقدی) در گمرکات مرزی مانند شهید رجایی؛ دوراظهاری برای ترانزیت خارجی. در ۱۴۰۴، حجم ترانزیت به ۴۰ میلیون تن رسیده با کاهش ۲۵٪ زمان.

۴. رویه ورود موقت

ورود کالا به کشور برای مدت محدود (تا ۶ ماه، قابل تمدید) بدون پرداخت عوارض، مانند تجهیزات نمایشگاهی، وسایل نقلیه توریستی، یا مواد خام برای پردازش.

• مراحل:
  1. اظهار در EPL با ذکر مهلت و هدف.
  2. ارائه تضمین (۱۰۰٪ ارزش کالا).
  3. بازرسی و تأیید خروج مجدد.
  4. آزادسازی تضمین پس از خروج.
• اسناد مورد نیاز: فاکتور، بارنامه، قرارداد موقت، تضمین‌نامه.
• هزینه‌ها: عوارض صفر، اما تضمین (قابل بازگشت).
• نکات به‌روز: در ۱۴۰۴، تضمین ۵۰٪ کاهش برای تجهیزات صداوسیما و نمایشگاهی؛ تمدید خودکار از طریق EPL. چالش: نظارت بر خروج برای جلوگیری از تبدیل به واردات قطعی.

۵. رویه خروج موقت

خروج کالا برای مدت محدود (تا ۶ ماه) با شرط بازگشت، مانند تعمیر در خارج یا شرکت در نمایشگاه.

• مراحل: مشابه ورود موقت، اما معکوس (تضمین و ردیابی بازگشت).
• اسناد مورد نیاز: مشابه ورود موقت + مجوز بازگشت.
• هزینه‌ها: صفر عوارض.
• نکات به‌روز: ردیابی الکترونیکی الزامی؛ تسهیل برای صادرکنندگان برای تعمیر تجهیزات. در ۱۴۰۴، مهلت تمدید بدون جریمه تا ۹۰ روز.

۶. رویه مرجوعی

بازگرداندن کالاهای وارداتی (به خارج) یا صادراتی (به داخل) به دلیل عدم تطابق، آسیب، یا دلایل دیگر.

• مراحل:
  1. درخواست مرجوعی در EPL ظرف ۹۰ روز از ترخیص.
  2. بازرسی و تأیید دلیل.
  3. بازگشت حقوق پرداختی و ترخیص معکوس.
• اسناد مورد نیاز: پروانه اولیه، گزارش عدم تطابق، بارنامه جدید.
• هزینه‌ها: بدون عوارض اضافی، اما هزینه حمل.
• نکات به‌روز: فرآیند ساده‌شده در ۱۴۰۴ با مهلت ۹۰ روزه بدون جریمه؛ مناسب برای کالاهای فاسدشدنی.

۷. رویه کابوتاژ (کران‌بری)

حمل کالا از یک گمرک مرزی به گمرک مرزی دیگر در داخل کشور بدون ورود به بازار داخلی (مانند حمل دریایی در خلیج فارس).

• مراحل:
  1. ثبت در EPL با مسیر داخلی.
  2. تضمین و ردیابی.
  3. تأیید ورود به مقصد مرزی.
• اسناد مورد نیاز: بارنامه کابوتاژ، فاکتور.
• هزینه‌ها: صفر.
• نکات به‌روز: دستورالعمل جدید برای حمل رودخانه‌ای (مانند کارون) در ۱۴۰۴؛ الزامی شدن بارنامه الکترونیکی برای کاهش کاغذبازی.

رویه‌های خاص دیگر

• پردازش (واردات برای تولید و صادرات): ورود مواد خام بدون عوارض، تولید کالا، و صادرات مجدد. تضمین ۱۰۰٪؛ محبوب در صنایع پتروشیمی.
• مرمت: ورود کالا برای تعمیر و بازگشت؛ تضمین ۵۰٪.
• کالای مسافری: معافیت تا ۸۰ یورو در مرزها؛ ترخیص الکترونیکی در ۱۴۰۴.

نکات کلی و توصیه‌ها

• انتخاب رویه: بر اساس هدف تجاری انتخاب شود؛ تغییر رویه (مثل موقت به قطعی) با جریمه ۲۰٪ امکان‌پذیر است.
• نقش حق‌العمل‌کار: الزامی برای پیچیده‌ها؛ در ۱۴۰۴، نشست‌های گمرک با آن‌ها برای حل مسائل.
• چالش‌ها: تغییرات ارزی و تحریم‌ها؛ راه‌حل: استفاده از EPL برای پیگیری.
• منابع: سایت irica.ir برای بخشنامه‌ها؛ کتاب مقررات صادرات و واردات ۱۴۰۴.

برای توضیح دقیق‌تر و کاربردی‌تر رویه‌های گمرکی، در این بخش یک مثال عملی برای هر یک از رویه‌های اصلی گمرکی (واردات قطعی، صادرات قطعی، ترانزیت، ورود موقت، خروج موقت، مرجوعی، و کابوتاژ) ارائه می‌کنیم. این مثال‌ها بر اساس شرایط واقعی تجارت در ایران تا شهریور ۱۴۰۴ (سپتامبر ۲۰۲۵)، با تأکید بر سامانه جامع گمرکی (EPL) و تغییرات اخیر (مانند کاهش تضامین و دیجیتالی‌سازی) طراحی شده‌اند. هر مثال شامل جزئیات مراحل، اسناد، هزینه‌ها، و نکات عملی است.

۱. رویه واردات قطعی: واردات ماشین‌آلات صنعتی از چین

سناریو: یک شرکت تولیدی در تهران قصد دارد یک دستگاه CNC به ارزش ۵۰,۰۰۰ دلار از چین وارد کند برای استفاده در خط تولید.

مراحل عملی:

1. ثبت اظهارنامه: شرکت از طریق سامانه EPL اظهارنامه را با کد تعرفه HS (مثلاً ۸۴۵۸.۱۱) ثبت می‌کند. اطلاعات شامل ارزش CIF (۵۲,۵۰۰ دلار شامل حمل و بیمه)، تعداد (۱ دستگاه)، و مبدأ (چین) است.
2. اخذ مجوزها: مجوز وزارت صمت و استاندارد از طریق پنجره واحد تجارت فرامرزی دریافت می‌شود (۱ روز).
3. ارائه اسناد: فاکتور تجاری (۵۰,۰۰۰ دلار)، بارنامه دریایی (از شانگهای به بندرعباس)، گواهی مبدأ، لیست بسته‌بندی، بیمه‌نامه (پوشش ۵۵,۰۰۰ دلار).
4. بازرسی و ارزش‌گذاری: گمرک بندرعباس مسیر سبز را انتخاب می‌کند (بدون بازرسی فیزیکی به دلیل اعتبار شرکت). ارزش CIF تأیید می‌شود.
5. پرداخت عوارض:
   • حقوق گمرکی: ۵٪ از ۵۲,۵۰۰ دلار = ۲,۶۲۵ دلار.
   • مالیات بر ارزش افزوده: ۹٪ از (۵۲,۵۰۰ + ۲,۶۲۵) = ۴,۹۸۳.۷۵ دلار.
   • عوارض هلال احمر: ۱٪ از ۵۲,۵۰۰ = ۵۲۵ دلار.
   • کل: حدود ۸,۱۳۳.۷۵ دلار (پرداخت آنلاین در EPL).
6. ترخیص: پروانه الکترونیکی صادر شده و دستگاه از انبار گمرک بندرعباس به تهران منتقل می‌شود (۷ روز کل فرآیند).

هزینه‌های جانبی:

• انبارداری: ۰.۵٪ ارزش روزانه (حدود ۲۶۲ دلار برای ۵ روز).
• حق‌العمل‌کار: ۵۰۰ دلار.

نکات عملی (۱۴۰۴):

• تسهیلات جدید: پرداخت قسطی عوارض (۳ قسط برای شرکت‌های کوچک). استفاده از AI برای تأیید ارزش بدون بازرسی فیزیکی.
• چالش: نوسان نرخ ارز برای تبدیل دلار به ریال (نرخ ETS بانک مرکزی).
• توصیه: ثبت شرکت در سامانه EPL برای مسیر سبز و تسریع.

۲. رویه صادرات قطعی: صادرات پسته به آلمان

سناریو: یک تاجر در کرمان قصد دارد ۱۰ تن پسته (ارزش ۱۰۰,۰۰۰ دلار) به هامبورگ صادر کند.

مراحل عملی:

1. ثبت اظهارنامه: در EPL با کد HS ۰۸۰۲.۵۱ (پسته با پوست). اطلاعات شامل وزن، ارزش FOB، و مقصد.
2. اخذ مجوزها: گواهی بهداشت از وزارت بهداشت و گواهی استاندارد (۱ روز از پنجره واحد).
3. ارائه اسناد: قرارداد صادراتی، فاکتور (۱۰۰,۰۰۰ دلار)، بارنامه، گواهی مبدأ، گواهی کیفیت.
4. بازرسی: مسیر سبز (بدون بازرسی فیزیکی به دلیل اعتبار تاجر). نمونه‌برداری تصادفی برای تأیید کیفیت.
5. صدور پروانه: معافیت کامل از عوارض. پروانه صادراتی در EPL ثبت می‌شود.
6. خروج کالا: از گمرک کرمان به بندرعباس و سپس به آلمان (۵ روز کل فرآیند).

هزینه‌ها:

• بازرسی: ۲۰۰ دلار.
• حمل: ۳,۰۰۰ دلار (دریایی).
• حق‌العمل‌کار: ۳۰۰ دلار.

نکات عملی (۱۴۰۴):

• تسهیلات: دوراظهاری کامل در EPL؛ معافیت عوارض برای پسته در فهرست ۱۰۰ قلم کالای صادراتی.
• چالش: الزام گواهی کیفیت برای بازار اروپا.
• توصیه: استفاده از شرکت‌های حمل معتبر برای ردیابی آنلاین.

۳. رویه ترانزیت: انتقال قطعات خودرو از ترکیه به امارات

سناریو: یک شرکت حمل‌ونقل قصد دارد ۵ تن قطعات خودرو (ارزش ۸۰,۰۰۰ دلار) را از مرز بازرگان به گمرک بندرعباس برای صادرات به دبی ترانزیت کند.

مراحل عملی:

1. ثبت اظهارنامه: در EPL (گمرک بازرگان) با مسیر ترانزیت خارجی (ترکیه-ایران-امارات).
2. اسناد: بارنامه ترانزیت، فاکتور، گواهی مبدأ، تضمین‌نامه الکترونیکی (۱۰٪ ارزش = ۸,۰۰۰ دلار).
3. ردیابی: مسیر با GPS در EPL رصد می‌شود. کالا در گمرک بندرعباس تأیید می‌شود.
4. خروج: انتقال به کشتی در بندرعباس (۴ روز کل فرآیند).
5. آزادسازی تضمین: پس از تأیید خروج از ایران.

هزینه‌ها:

• تضمین: ۸,۰۰۰ دلار (قابل بازگشت).
• انبارداری: ۱۰۰ دلار.
• حمل: ۲,۰۰۰ دلار.

نکات عملی (۱۴۰۴):

• تسهیلات: تضمین الکترونیکی بدون نیاز به نقدی؛ دوراظهاری در بازرگان.
• چالش: تأخیر احتمالی در مرز به دلیل ترافیک.
• توصیه: هماهنگی با گمرک مقصد برای تسریع.

۴. رویه ورود موقت: ورود تجهیزات نمایشگاهی از ژاپن

سناریو: یک شرکت نمایشگاهی در تهران تجهیزات صوتی (ارزش ۳۰,۰۰۰ دلار) را برای نمایشگاه الکامپ وارد می‌کند (مدت ۳ ماه).

مراحل عملی:

1. ثبت اظهارنامه: در EPL با رویه ورود موقت و مهلت ۳ ماه.
2. اسناد: فاکتور، بارنامه، قرارداد نمایشگاهی، تضمین الکترونیکی (۵۰٪ ارزش = ۱۵,۰۰۰ دلار).
3. بازرسی: مسیر زرد (بازرسی اسنادی) در گمرک مهرآباد.
4. ترخیص: تجهیزات به محل نمایشگاه منتقل می‌شود (۵ روز).
5. خروج و آزادسازی: پس از ۳ ماه، تجهیزات از مرز مهرآباد خارج شده و تضمین آزاد می‌شود.

هزینه‌ها:

• تضمین: ۱۵,۰۰۰ دلار (بازگشتی).
• انبارداری: ۱۵۰ دلار.

نکات عملی (۱۴۰۴):

• تسهیلات: کاهش تضمین به ۵۰٪ برای تجهیزات نمایشگاهی؛ تمدید خودکار تا ۶ ماه.
• چالش: نظارت گمرک بر خروج (ردیابی با EPL).
• توصیه: ثبت دقیق برنامه نمایشگاه در EPL.

۵. رویه خروج موقت: تعمیر دستگاه صنعتی در ترکیه

سناریو: یک کارخانه در تبریز دستگاه معیوب (ارزش ۲۰,۰۰۰ دلار) را برای تعمیر به ترکیه ارسال می‌کند.

مراحل عملی:

1. ثبت اظهارنامه: در EPL با رویه خروج موقت (مهلت ۴ ماه).
2. اسناد: فاکتور، قرارداد تعمیر، تضمین (۲۰,۰۰۰ دلار).
3. بازرسی: تأیید دستگاه در گمرک بازرگان.
4. خروج: ارسال به ترکیه (۴ روز).
5. بازگشت و آزادسازی: پس از تعمیر، دستگاه وارد شده و تضمین آزاد می‌شود.

هزینه‌ها:

• تضمین: ۲۰,۰۰۰ دلار (بازگشتی).
• حمل: ۱,۰۰۰ دلار.

نکات عملی (۱۴۰۴):

• تسهیلات: ردیابی الکترونیکی برای بازگشت؛ تمدید مهلت تا ۹۰ روز بدون جریمه.
• چالش: اثبات تعمیر (نیاز به گواهی شرکت خارجی).
• توصیه: هماهنگی با گمرک مقصد پیش از خروج.

۶. رویه مرجوعی: بازگرداندن محموله خرما به عراق

سناریو: یک تاجر خرمای صادراتی (ارزش ۱۰,۰۰۰ دلار) به عراق را به دلیل عدم تطابق با استاندارد مشتری بازمی‌گرداند.

مراحل عملی:

1. درخواست مرجوعی: ثبت در EPL ظرف ۶۰ روز از صادرات.
2. اسناد: پروانه صادراتی، گزارش عدم تطابق، بارنامه جدید.
3. بازرسی: تأیید خرما در گمرک پرویزخان.
4. ترخیص: ورود به ایران و استرداد حقوق پرداختی صفر (چون صادراتی بود) (۷ روز).

هزینه‌ها:

• حمل: ۵۰۰ دلار.
• انبارداری: ۱۰۰ دلار.

نکات عملی (۱۴۰۴):

• تسهیلات: مهلت ۹۰ روزه بدون جریمه؛ فرآیند ساده‌شده در EPL.
• چالش: اثبات عدم تطابق با اسناد معتبر.
• توصیه: ثبت سریع درخواست در EPL.

۷. رویه کابوتاژ: حمل کالا از بندرعباس به خرمشهر

سناریو: یک شرکت ۵ تن کالا (ارزش ۱۵,۰۰۰ دلار) را از بندرعباس به گمرک خرمشهر منتقل می‌کند برای صادرات به کویت.

مراحل عملی:

1. ثبت اظهارنامه: در EPL با مسیر کابوتاژ (داخلی).
2. اسناد: بارنامه الکترونیکی، فاکتور.
3. ردیابی: انتقال دریایی با رصد EPL.
4. تأیید: ورود به گمرک خرمشهر (۳ روز).

هزینه‌ها:

• حمل: ۸۰۰ دلار.
• انبارداری: صفر.

نکات عملی (۱۴۰۴):

• تسهیلات: بارنامه الکترونیکی الزامی؛ دستورالعمل جدید برای حمل رودخانه‌ای.
• چالش: تأخیر احتمالی در بنادر.
• توصیه: استفاده از شرکت‌های حمل معتبر.

نکات کلی برای اجرای رویه‌ها

• سامانه EPL: ثبت‌نام و آموزش استفاده از EPL ضروری است. در ۱۴۰۴، اپلیکیشن موبایلی EPL برای پیگیری راه‌اندازی شده.
• حق‌العمل‌کار: برای رویه‌های پیچیده (مانند ورود موقت) توصیه می‌شود (هزینه: ۳۰۰-۱,۰۰۰ دلار).
• منابع به‌روز: سایت irica.ir برای بخشنامه‌ها و کتاب تعرفه ۱۴۰۴.
• چالش‌ها: نوسان ارز و تحریم‌ها؛ راه‌حل: هماهنگی با بانک برای پرداخت‌ها.
• توصیه: بررسی بخشنامه‌های روزانه گمرک و استفاده از مشاوران معتبر

…

<<جهت دریافت مشاوره رایگان با هلدینگ آرتیمان در ارتباط باشید.>>