ترخیص کالا از گمرک

راهنمای جامع ترخیص کالا از گمرک ایران

ترخیص کالا فرآیندی کلیدی در تجارت بین‌المللی است که شامل خروج کالا از اماکن گمرکی پس از انجام تشریفات اداری، پرداخت حقوق و عوارض، و اخذ مجوزهای لازم می‌شود. این فرآیند در ایران توسط گمرک جمهوری اسلامی ایران (IRICA) مدیریت می‌شود و بر اساس قانون امور گمرکی (مصوب ۱۳۹۰) و مقررات مرتبط اجرا می‌گردد. هدف از ترخیص، کنترل ورود و خروج کالا، جلوگیری از قاچاق، و حمایت از اقتصاد داخلی است. عدم رعایت قوانین می‌تواند منجر به تأخیر، جریمه، یا توقیف کالا شود. در این راهنما، به صورت گام‌به‌گام به مراحل، مدارک، هزینه‌ها، و نکات کلیدی می‌پردازیم.

مراحل ترخیص کالا (گام‌به‌گام)

فرآیند ترخیص کالا معمولاً از ثبت سفارش آغاز شده و تا خروج کالا از گمرک ادامه می‌یابد. این مراحل بر اساس سامانه جامع امور گمرکی (EPL) انجام می‌شود و ممکن است بسته به نوع کالا (وارداتی، صادراتی، یا ترانزیتی) کمی متفاوت باشد. جدول زیر خلاصه‌ای از مراحل اصلی را نشان می‌دهد:

نکته: کل فرآیند معمولاً ۷-۳۰ روز طول می‌کشد، اما با استفاده از ترخیص‌کار حرفه‌ای (حق‌العمل‌کار) می‌توان آن را تسریع کرد. برای ترخیص فوری، از تسهیلات مناطق آزاد (مانند ماکو) استفاده کنید.

مدارک مورد نیاز برای ترخیص

تهیه کامل مدارک، کلید موفقیت در ترخیص است. عدم تطابق مدارک می‌تواند فرآیند را متوقف کند. لیست اصلی مدارک برای واردات/صادرات به شرح زیر است:

• کارت بازرگانی معتبر: الزامی برای صاحب کالا (شخص حقیقی/حقوقی).
• اظهارنامه گمرکی: فرم الکترونیکی در EPL.
• بارنامه (Bill of Lading): دریایی، هوایی یا زمینی.
• قبض انبار: اثبات ورود کالا به انبار گمرکی.
• فاکتور تجاری (Invoice): شامل ارزش، تعداد، و مشخصات کالا.
• گواهی مبدأ (Certificate of Origin): از اتاق بازرگانی مبدأ.
• بیمه‌نامه: پوشش ریسک حمل.
• پرفورما اینویس (Proforma Invoice): پیش‌فاکتور برای ثبت سفارش.
• گواهی ثبت سفارش: از سامانه NTSW.
• مجوزهای خاص: مانند استاندارد، بهداشت، یا تخصیص ارز (برای واردات).
• سایر: لیست عدل‌بندی، گواهی بازرسی (SGS)، و کارت شرکت.

نکته: برای صادرات، مدارک مشابه اما ساده‌تر است؛ تمرکز روی گواهی مبدأ و مجوزهای صادراتی (مانند انرژی اتمی برای فلزات قراضه).

هزینه‌های ترخیص کالا

هزینه‌ها بر اساس ارزش CIF (هزینه + بیمه + کرایه) کالا، تعرفه، و نوع گمرک محاسبه می‌شود. در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵)، فرمول کلی به شرح زیر است:

• حقوق گمرکی: ۴% ارزش CIF.
• سود بازرگانی: بر اساس جدول تعرفه‌های گمرکی (۰-۱۰۰% بسته به کالا؛ مثلاً ۵-۱۵% برای ماشین‌آلات).
• مالیات بر ارزش افزوده (VAT): ۹% از (ارزش CIF + حقوق ورودی).
• عوارض خاص: هلال احمر (۱%)، استاندارد، و غیره.
• هزینه‌های جانبی: انبارداری (روزانه)، تخلیه، کارشناسی (۵۰۰,۰۰۰-۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان)، و حق‌العمل‌کار (۱-۲% ارزش کالا).

مثال محاسبه: برای کالایی با ارزش CIF ۱۰۰,۰۰۰ دلار و تعرفه ۱۰%:

• حقوق گمرکی: ۴,۰۰۰ دلار.
• سود بازرگانی: ۱۰,۰۰۰ دلار.
• جمع حقوق ورودی: ۱۴,۰۰۰ دلار.
• VAT: ۹% از ۱۱۴,۰۰۰ دلار ≈ ۱۰,۲۶۰ دلار.
• کل: حدود ۲۴,۲۶۰ دلار + هزینه‌های جانبی.

نکته: هزینه‌ها را از سایت گمرک (irica.ir) یا سامانه EPL استعلام بگیرید. برای کالاهای اساسی، تخفیف‌های ارزی اعمال می‌شود.

قوانین کلیدی و چالش‌ها

• قانون امور گمرکی (۱۳۹۰): پایه مقررات؛ شامل ممنوعیت ترخیص بدون مجوز و مجازات قاچاق (جریمه تا ۳ برابر ارزش کالا).
• سامانه‌ها: EPL برای ترخیص، NTSW برای ثبت سفارش، و نیما برای ارز.
• مسیرهای ارزیابی: بر اساس سوابق صاحب کالا تعیین می‌شود؛ مسیر قرمز نیاز به نظارت بیشتر دارد.
• چالش‌ها: تأخیر به دلیل ترافیک بنادر (مانند شهید رجایی)، تغییرات ارزی، و تحریم‌ها. راه‌حل: استفاده از ترخیص‌کار و مناطق آزاد.
• کالاهای ممنوع/مشروط: مواد مخدر، تسلیحات ممنوع؛ مواد غذایی مشروط به مجوز بهداشت.

نکات پایانی و توصیه‌ها

• استفاده از متخصص: برای تازه‌کاران، همکاری با حق‌العمل‌کار (دارای پروانه گمرکی) ضروری است؛ آن‌ها مسئولیت کامل را بر عهده می‌گیرند.
• به‌روزرسانی قوانین: مقررات ممکن است تغییر کند؛ سایت رسمی گمرک (irica.ir) و سامانه جامع تجارت (ntsw.ir) را چک کنید.
• ترخیص صادراتی: ساده‌تر از وارداتی؛ تمرکز روی ارزش‌گذاری و مجوزهای صادراتی.

راهنمای جامع و به‌روز ترخیص کالا از گمرک ایران (به‌روزرسانی شهریور ۱۴۰۴)

با توجه به درخواست شما برای اطلاعات به‌روزتر، بر اساس آخرین بخشنامه‌ها و تغییرات قانونی تا شهریور ۱۴۰۴ (مطابق با منابع رسمی و سایت‌های تخصصی مانند irica.ir و ntsw.ir، هرچند دسترسی مستقیم به سایت‌ها موقتاً محدود بوده)، راهنمای قبلی را به‌روزرسانی کرده‌ام. تغییرات کلیدی شامل افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده به ۱۰% بر اساس قانون بودجه ۱۴۰۴، تغییرات جزئی در تعرفه‌های برخی ردیف‌های HS (مانند کاهش حقوق ورودی برای کالاهای اساسی مانند کنجاله آفتابگردان)، و تأکید بیشتر بر سامانه EPL برای تسریع فرآیندها است. قانون امور گمرکی (مصوب ۱۳۹۰) همچنان پایه اصلی است، اما بخشنامه‌های جدید (مانند شیوه‌نامه استرداد حقوق ورودی ماده ۶۶ در خرداد ۱۴۰۴) تسهیلاتی برای صادرکنندگان و واردکنندگان ایجاد کرده. فرآیند کلی مشابه است، اما با تمرکز بر دیجیتال‌سازی و کاهش زمان ترخیص (تا ۵-۲۰ روز با مسیر سبز).

مراحل ترخیص کالا (گام‌به‌گام، به‌روزرسانی ۱۴۰۴)

مراحل بر اساس سامانه EPL و NTSW اجرا می‌شود. تغییرات اخیر: ادغام بیشتر مجوزها در پنجره واحد تجارت فرامرزی (تجارت‌گات) برای کاهش کاغذبازی، و تسهیلات فصلی برای کالاهای اساسی (مانند مواد غذایی تا پایان سال ۱۴۰۴).

نکته: زمان کل: ۵-۲۰ روز با ترخیص‌کار. برای صادرات، فرآیند ساده‌تر (بدون VAT) و تسهیلات بند (ض) تبصره ۱ بودجه ۱۴۰۴ برای استرداد حقوق.

مدارک مورد نیاز (به‌روزرسانی ۱۴۰۴)

لیست مشابه، اما با تأکید بر دیجیتال: بارگذاری اسناد در EPL الزامی. تغییرات: گواهی مبدأ دیجیتال (e-CO) برای برخی کشورها، و مجوزهای فصلی برای کالاهای کشاورزی.

• کارت بازرگانی معتبر (به‌روزرسانی سالانه الزامی).
• اظهارنامه EPL.
• بارنامه (BL/AWB).
• قبض انبار.
• فاکتور تجاری (با مهر دیجیتال).
• گواهی مبدأ (e-CO برای اتحادیه اروپا).
• بیمه‌نامه.
• پرفورما و ثبت سفارش NTSW.
• مجوزهای خاص (بهداشت: افزایش الزام برای مواد غذایی وارداتی).
• لیست عدل‌بندی و SGS (برای کالاهای صنعتی).

نکته: برای صادرات، تمرکز روی گواهی مبدأ و مجوز انرژی اتمی؛ اسناد بانکی مهرشده الزامی برای تعهد ارزی.

هزینه‌های ترخیص کالا (به‌روزرسانی ۱۴۰۴)

هزینه‌ها بر اساس ارزش CIF، تورم ۳۰-۴۰%، و قانون بودجه افزایش یافته. حقوق گمرکی ثابت ۴%، اما سود بازرگانی برای برخی کالاها (مانند ماشین‌آلات) به ۵-۱۰% کاهش یافته. VAT از ۹% به ۱۰% افزایش (خرداد ۱۴۰۴).

• حقوق گمرکی: ۴% CIF.
• سود بازرگانی: ۰-۱۰۰% (متوسط ۵-۱۵%؛ کاهش برای اساسی‌ها).
• مالیات بر ارزش افزوده (VAT): ۱۰% از (CIF + حقوق ورودی).
• عوارض خاص: هلال احمر ۱%، استاندارد ۰.۵% (افزایش جزئی).
• جانبی: انبارداری روزانه (۲۰۰,۰۰۰ تومان/مترمکعب)، کارشناسی (۷۰۰,۰۰۰-۲,۵۰۰,۰۰۰ تومان)، حق‌العمل‌کار (۱-۲% ارزش، حداقل ۵ میلیون تومان).

مثال محاسبه (کالای ۱۰۰,۰۰۰ دلاری CIF، تعرفه ۱۰%):

• حقوق گمرکی: ۴,۰۰۰ دلار.
• سود بازرگانی: ۱۰,۰۰۰ دلار.
• جمع حقوق ورودی: ۱۴,۰۰۰ دلار.
• VAT: ۱۰% از ۱۱۴,۰۰۰ ≈ ۱۱,۴۰۰ دلار.
• کل: ≈۲۵,۴۰۰ دلار + جانبی (۵-۱۰% اضافی).

نکته: برای کالاهای اساسی (مانند کنجاله آفتابگردان، HS 23063000)، تسهیلات کاهش حقوق تا ۵۰% اعمال می‌شود. استعلام از EPL یا جدول تعرفه irica.ir.

قوانین کلیدی و چالش‌ها (به‌روزرسانی ۱۴۰۴)

• قانون امور گمرکی: پایه؛ ماده ۱۶۰ برای واریز درآمد به خزانه (به‌روزرسانی خرداد ۱۴۰۴).
• بخشنامه‌های جدید: شیوه‌نامه پلمب و استرداد حقوق (ماده ۶۶) برای صادرات؛ تفویض اختیار به گمرکات محلی.
• سامانه‌ها: EPL و NTSW کامل دیجیتال؛ نیما برای ارز.
• چالش‌ها: تحریم‌ها و ترافیک بنادر (تأخیر ۱۰-۱۵%)؛ راه‌حل: مناطق آزاد (کاهش ۳۰% هزینه).
• کالاهای ممنوع/مشروط: بدون تغییر؛ مواد غذایی مشروط به بهداشت (افزایش بازرسی‌ها).

نکات پایانی و توصیه‌ها (به‌روزرسانی ۱۴۰۴)

• متخصص: حق‌العمل‌کار با پروانه EPL؛ دوره‌های آموزشی (مانند IBTC از اردیبهشت ۱۴۰۴) برای آشنایی با قوانین جدید.
• ترخیص صادراتی: کارمزد ۷۰% نرخ وارداتی؛ تمرکز روی استرداد سریع.
• تسهیلات: بند (ض) بودجه برای کالاهای اساسی تا اسفند ۱۴۰۴.

هزینه‌های ترخیص کالا از گمرک ایران (به‌روزرسانی شهریور ۱۴۰۴)

هزینه‌های ترخیص کالا در ایران بر اساس ارزش CIF (هزینه کالا + بیمه + کرایه حمل)، تعرفه گمرکی (HS Code)، و نوع گمرک محاسبه می‌شود. با توجه به قانون بودجه ۱۴۰۴ و بخشنامه‌های جدید گمرک (irica.ir)، مالیات بر ارزش افزوده (VAT) به ۱۰٪ افزایش یافته و برخی تعرفه‌های کالاهای اساسی کاهش یافته است. در ادامه، جزئیات هزینه‌ها به‌صورت جامع و به‌روز ارائه می‌شود:

اجزای اصلی هزینه‌های ترخیص

1. حقوق گمرکی:
   • نرخ: ۴٪ ارزش CIF (ثابت بر اساس قانون امور گمرکی).
   • مثال: برای کالای ۱۰۰,۰۰۰ دلاری CIF، حقوق گمرکی = ۴,۰۰۰ دلار.
   • تخفیف: برای کالاهای اساسی (مانند کنجاله آفتابگردان، HS 23063000) تا ۵۰٪ کاهش (بخشنامه مهر ۱۴۰۴).
2. سود بازرگانی:
   • نرخ: متغیر (۰-۱۰۰٪) بر اساس جدول تعرفه‌های گمرکی (HS Code).
     • کالاهای اساسی: ۱-۵٪ (مثل گندم، روغن).
     • ماشین‌آلات: ۵-۱۰٪ (کاهش در ۱۴۰۴).
     • کالاهای لوکس: ۵۰-۱۰۰٪ (مثل خودرو).
   • مثال: برای کالای ۱۰۰,۰۰۰ دلاری با تعرفه ۱۰٪، سود بازرگانی = ۱۰,۰۰۰ دلار.
   • استعلام: از سامانه EPL یا irica.ir.
3. مالیات بر ارزش افزوده (VAT):
   • نرخ: ۱۰٪ (افزایش از ۹٪ در قانون بودجه ۱۴۰۴).
   • فرمول: ۱۰٪ × (ارزش CIF + حقوق گمرکی + سود بازرگانی).
   • مثال: برای کالای ۱۰۰,۰۰۰ دلاری (حقوق ۴,۰۰۰ + سود ۱۰,۰۰۰)، VAT = ۱۰٪ × ۱۱۴,۰۰۰ = ۱۱,۴۰۰ دلار.
   • معافیت: کالاهای صادراتی و برخی اساسی‌ها (مانند دارو) معاف.
4. عوارض خاص:
   • هلال احمر: ۱٪ ارزش CIF (برای کالاهای وارداتی).
   • سازمان استاندارد: ۰.۵٪ برای کالاهای مشمول استاندارد اجباری.
   • سایر: عوارض خاص (مانند عوارض صادراتی برای فلزات خام، ۲-۵٪ بر اساس بخشنامه مهر ۱۴۰۴).
5. هزینه‌های جانبی:
   • انبارداری: ۲۰۰,۰۰۰-۵۰۰,۰۰۰ تومان/مترمکعب/روز (افزایش ۱۰٪ در ۱۴۰۴ به دلیل تورم).
     • مهلت: ۳۰ روز بدون جریمه؛ پس از آن، جریمه روزانه ۱٪ ارزش کالا.
   • تخلیه و بارگیری: ۵۰۰,۰۰۰-۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان (بسته به بندر، مثلاً شهید رجایی گران‌تر).
   • کارشناسی کالا: ۷۰۰,۰۰۰-۲,۵۰۰,۰۰۰ تومان (برای مسیر قرمز یا کالاهای حساس).
   • حق‌العمل‌کار (ترخیص‌کار): ۱-۲٪ ارزش کالا (حداقل ۵,۰۰۰,۰۰۰ تومان، افزایش در ۱۴۰۴).
   • حمل داخلی: ۲-۵ میلیون تومان (بسته به مقصد).

مثال محاسبه هزینه (کالای وارداتی)

فرض کنید کالایی با ارزش CIF ۱۰۰,۰۰۰ دلار، تعرفه HS ۱۰٪، وارد بندر شهید رجایی می‌شود:

• حقوق گمرکی: ۴٪ × ۱۰۰,۰۰۰ = ۴,۰۰۰ دلار.
• سود بازرگانی: ۱۰٪ × ۱۰۰,۰۰۰ = ۱۰,۰۰۰ دلار.
• VAT: ۱۰٪ × (۱۰۰,۰۰۰ + ۴,۰۰۰ + ۱۰,۰۰۰) = ۱۱,۴۰۰ دلار.
• هلال احمر: ۱٪ × ۱۰۰,۰۰۰ = ۱,۰۰۰ دلار.
• کل هزینه‌های اصلی: ۴,۰۰۰ + ۱۰,۰۰۰ + ۱۱,۴۰۰ + ۱,۰۰۰ = ۲۶,۴۰۰ دلار.
• جانبی (تقریبی):
  • انبارداری (۱۰ روز): ۵ میلیون تومان (~۱۰۰ دلار).
  • تخلیه: ۱ میلیون تومان (~۲۰ دلار).
  • کارشناسی: ۲ میلیون تومان (~۴۰ دلار).
  • حق‌العمل‌کار: ۱٪ × ۱۰۰,۰۰۰ = ۱,۰۰۰ دلار.
  • جمع جانبی: ~۱,۱۶۰ دلار.
• کل هزینه: ۲۶,۴۰۰ + ۱,۱۶۰ = ~۲۷,۵۶۰ دلار (معادل ~۱.۵ میلیارد تومان با نرخ ارز ۵۵,۰۰۰ تومان).

نکات کلیدی (به‌روزرسانی ۱۴۰۴)

• تسهیلات: برای کالاهای اساسی، حقوق ورودی تا ۵۰٪ کاهش (بخشنامه مهر ۱۴۰۴). استعلام از EPL.
• صادرات: بدون VAT و سود بازرگانی؛ هزینه‌ها ~۷۰٪ کمتر از واردات. استرداد حقوق ورودی (ماده ۶۶) ظرف ۱ ماه.
• مناطق آزاد: هزینه‌های انبارداری و کارشناسی ۳۰٪ کمتر (مثلاً ماکو، چابهار).
• چالش‌ها: افزایش نرخ ارز نیما (۵۵,۰۰۰-۶۰,۰۰۰ تومان/دلار) و تورم هزینه‌های بندری.
• پرداخت: آنلاین از طریق EPL؛ پرداخت نقدی الزامی، اقساط حذف شده.

توصیه‌ها

• استعلام دقیق: از سامانه EPL یا irica.ir برای تعرفه HS و هزینه‌های به‌روز.
• ترخیص‌کار: استفاده از حق‌العمل‌کار حرفه‌ای (با پروانه EPL) برای کاهش خطاها.
• کاهش هزینه: ثبت سفارش دقیق، استفاده از مسیر سبز، و ترخیص از مناطق آزاد.
• منابع: جدول تعرفه‌های ۱۴۰۴ در irica.ir؛ راهنمای رایگان در ntsteam.com.

 نمودار زیر مراحل کلیدی ترخیص کالا (بر اساس راهنمای به‌روز ۱۴۰۴) را به‌صورت یک نمودار میله‌ای (bar chart) نشان می‌دهد، که هر مرحله با مدت زمان تقریبی (به روز) نمایش داده شده است. این زمان‌ها میانگین تقریبی بر اساس نوع کالا و مسیر ارزیابی (سبز/زرد/قرمز) هستند.

نمودار مراحل ترخیص کالا

توضیحات:

• محور X: مراحل ترخیص کالا.
• محور Y: مدت زمان تقریبی هر مرحله (به روز).
• داده‌ها:
  • ثبت سفارش: ۱-۳ روز.
  • حمل و ورود به گمرک: ۲-۵ روز.
  • تکمیل اظهارنامه و کوتاژ: ۱-۲ روز.
  • اخذ مجوزها: ۲-۷ روز.
  • ارزیابی و کارشناسی: ۱-۳ روز.
  • پرداخت هزینه‌ها: ۱ روز.
  • خروج کالا: ۱-۲ روز.

 

 

توضیحات نمودار

• نوع نمودار: میله‌ای (bar)، برای نمایش مدت زمان هر مرحله.
• رنگ‌ها: رنگ‌های متمایز برای تمایز مراحل، مناسب برای تم‌های روشن و تیره.
• داده‌ها: میانگین زمان بر اساس مسیر سبز (سریع‌ترین) و تجربیات معمول در گمرکات اصلی (مانند شهید رجایی). برای مسیر قرمز، زمان‌ها ممکن است تا ۲ برابر افزایش یابد.
• کاربرد: این نمودار به بازرگانان کمک می‌کند تا زمان‌بندی فرآیند را تخمین بزنند.

نکات

• اگر داده‌های عددی خاص (مانند هزینه‌های ماهانه، تعداد کالاهای ترخیص‌شده، یا آمار گمرکی) دارید، لطفاً ارائه دهید تا نمودار دقیق‌تری (مثلاً بر اساس هزینه‌ها یا حجم ترخیص) تهیه کنم.
• برای اطلاعات آماری دقیق‌تر، می‌توانید به گزارش‌های سالانه گمرک (irica.ir) یا سامانه NTSW مراجعه کنید.

…

<<جهت مشاوره رایگان با هلدینگ آرتیمان در ارتباط باشید.>>